Door en Gonnie, 30 juli 2011
Mexico , San Cristóbal de las Casas 23°

Veinte pesos y una tortuga...

Mexico is een land om je te blijven verwonderen. Wij ervaren het als heel relaxed en vriendelijk. Tegelijkertijd lezen we echter in een boek (De nacht van de schreeuw, Marjon van Royen) over de corruptie en politieke onrust die hier heerst. Heel vreemd om daar nauwelijks iets van te merken. We vragen ons soms af of we wel het ‘echte’ Mexico zien. Is het nou zo dat de mentaliteit op Yucatan anders is dan in de rest van het land (zou natuurlijk kunnen gezien de grootte van het land) of krijgen we hier gewoon een ander beeld voorgeschoteld dat niet overeenkomt met de werkelijkheid? Alles om de toerist te behagen???

Afgelopen week in Merida en Campeche kwamen we weer vele Mexicanen tegen. Op het Plaza Grande in Merida werden we aangesproken door een man. In eerste instantie natuurlijk veinzen dat we hem niet begrijpen, maar de man blijkt op de administratie van ons hotel te werken en lijkt dus wel safe te zijn. Hij vraagt of we al plannen hebben voor Merida en begint dan omstandig uit te leggen wat we allemaal kunnen gaan bezichtigen. Hij brengt ons zelfs naar een Casa de Artesanias, een winkel vol ‘typisch Mexicaanse’ producten. Toegegeven, de winkel is waarschijnlijk van vrienden van hem, maar het gebaar is toch heel vriendelijk.
Tijdens de bezichtiging van het gemeentehuis worden we aangesproken door een man die vraagt waar we vandaan komen. Na de eerste associatie met Nederlandse kaas -die hier nogal bekend is en zelfs gegeten wordt- realiseert hij zich dat we Spaans spreken en neemt ook hij weer de moeite om de mooie plekken van zijn stad te benoemen. Ook hij verwijst ons daarnaast weer naar een winkel, deze keer wel een ‘eerlijke’; directe handel met de arbeiders. In de winkel aangekomen blijkt het personeel aan de lunch te zitten. Na een ‘smakelijk eten’ van onze kant worden we uitgenodigd om toch vooral wat van dat heerlijke eten te proeven. ‘Nergens zo lekker te krijgen in een restaurant, deze Mole. We hebben hem vanochtend vers uit ons dorp meegenomen. Neem nog een tortilla!’ Inderdaad smaakt de saus lekker en heel anders dan in het restaurant waar Doortje hem de avond ervoor gegeten heeft.
Ook in Campeche treffen we weer een Mexicaan die meer dan beleefde moeite doet om zijn stad aan ons te laten zien. Het is een gids met wie we per kajak de mangrove in het natuurgebied onder Campeche in gaan. Op de heenweg wijst hij ons al op een aantal historische plekken in de stad. Tijdens de kajak-tour blijkt hij erg begaan te zijn met het milieu. De tours die hij geeft vormen een onderdeel van de milieu-educatie die hij probeert te realiseren. Tijdens de tour geeft hij veel informatie over de mangrove en allerlei andere natuurgebieden in Mexico. (Doortje heeft het overigens wat minder getroffen met haar ‘kajak-partner’; hij is vooral lui en niet heel bedreven in het kajakken waardoor Door regelmatig een bad krijgt). Na de tour worden we weer naar huis gebracht door de gids. Als hij hoort dat we nog niet zoveel van zijn stad hebben gezien, neemt hij uitgebreid de tijd om ons in zijn auto langs de belangrijke plekken in zijn stad te rijden en ondertussen de geschiedenis van Campeche met ons door te nemen. Ook hier weer een voorbeeld van uitgesproken hoffelijkheid.

San Cristobal de las Casas is de eerste stad waar we kennismaken met een ‘ander’ Mexico. We zijn ondertussen aanbeland in de provincie Chiapas, waar de bevolking vooral leeft in rurale gemeenschappen. Al tijdens de busreis door Chiapas zien we de armoede waarin een deel van de bevolking leeft. In de -overigens zeer gezellige- stad zelf is er veel straathandel, ook door zeer jonge kinderen. Het is voor het eerst dat we dat in deze mate tegenkomen.
Een aantal winkels en restaurants in San Cristobal steunt openlijk de ‘Zapatistas’, de guerilla hier in Mexico die het opneemt voor de arme boeren in hun strijd tegen de corrupte politiek en de grootgrondbezitters. Chiapas is hun thuisbasis. We weten niet goed wat we van deze politieke activiteiten moeten denken. Hoe geaccepteerd is dit verschijnsel ondertussen? Het feit dat er zo openlijk steun betuigd wordt aan de beweging lijkt te duiden op openheid. Aan de andere kant kwamen we tijdens onze reis hierheen in deze provincie veel militaire controleposten tegen. Dit geeft juist weer een tegengesteld beeld van een strijd die nog volop gaande is. De Zapatistas stralen een beeld vol politieke idealen uit: ze strijden voor een wereld zonder oorlog waar waardigheid, vrede en gerechtigheid heersen. Mooie posters met spreuken illustreren dit. Veel spreuken verwijzen echter expliciet naar een strijd waarin alle middelen gerechtvaardigd zijn. Bepaalde plekken in de stad hangen vol met afbeeldingen van gemaskerde en gewapende strijders. Wat hiervan te denken? De guerilla schijnt niet heel gewelddadig te zijn, maar vanwaar dan dit beeld dat ze uitstralen? Hoe wordt hier in de maatschappij tegenaan gekeken? Hoe ‘veilig’ ben je als inwoner van Mexico, of zelfs als toerist, als je openlijk je steun aan deze groepering betuigt?
Tijdens een bezoek aan de gemeenschappen Zinacantan en San Juan Chamula maken we kennis met het plattelandsleven in Chiapas. De mensen in Zinacantan zijn open en laten graag hun manier van leven aan buitenstaanders zien. We bezoeken er een weverij waar nog traditionele stoffen geweven worden. Natuurlijk wordt alles ter verkoop aangeboden. Hoewel de omgeving arm is, lijken de mensen waar we op bezoek zijn niet ongelukkig. Is dit weer een toeristenplaatje of de werkelijkheid? We komen er niet aan uit, maar vinden het wel erg leuk iets meer te zien van de cultuur hier. Ons bezoek aan San Juan Chamula roept echter een en al vragen op. Deze gemeenschap staat bekend als zeer gesloten. Er wordt vastgehouden aan eeuwenoude tradities gebaseerd op een combinatie van een minimum aan Spaanse invloeden en de inheemse leefwijze. De leefwijze wordt bewaakt door een groep ‘wijze mannen’: zij bewaren de orde en spreken recht. Houd je je als inwoner niet aan de tradities (geloof en leefwijze), dan word je verstoten. Ook als toerist wordt er van je verwacht je aan bepaalde geboden (bijvoorbeeld niet fotograferen) te houden. Dit alles wordt reeds tevoren door de gids verteld. In het dorp aangekomen, blijkt ook hier de commercie echter weer hoogtij te vieren. Volop stalletjes met ‘authentieke’ producten langs de toegangsweg. Ook blijken de mensen toegang te hebben tot internet en mobiele telefoons. Staat dit niet haaks op die traditionele, gesloten cultuur? We begrijpen er weinig van.
Op het dorpsplein staat een aantal ‘wijze mannen’. Ze zijn bezig met een ritueel rondom een van hun vele heiligen. De mannen, traditioneel gekleed, dragen een beeld rond en steken vuurwerk af. Van een afstand kijken vele in klederdracht gehulde vrouwen toe. Een illustratie van de maatschappij hier; de mannen spelen de hoofdrol, maar voeren ondertussen weinig uit. Van de vrouwen wordt verwacht dat zij hard werken en het gezag van de mannen accepteren. Hoe kan dit nog bestaan in een dorp middenin een toch redelijk ontwikkeld land? Is het een plaatje dat ons voorgehouden wordt of is hier werkelijk sprake van zulke grote tegenstellingen?
Hoogtepunt van het bezoek vormt de kerk. Na het betreden van het traditioneel katholieke kerkgebouw kom je terecht in een wereld van sjamanisme. De kerk is leeg, op een aantal heiligenbeelden na. Deze beelden vertegenwoordigen niet de heiligen zoals wij ze kennen, maar vormen een soort tussenpersonen met de goden. Ze zijn dan ook voorzien van naar boven gekeerde spiegels zodat ze het contact met het ‘hogere’ kunnen onderhouden. In de (katholieke) heiligenbeelden zitten vaak beeldjes van inheemse goden verborgen. De naam van de heilige wordt gebruikt, maar in een totaal andere context. Hoofdpersoon in deze religie is Johannes de Doper. Hij wordt door de inwoners van Chamula gezien als hoogste macht binnen het geloof. Voor elk heiligenbeeld staan honderden kaarsjes en veel bloemen. De kerk heeft geen banken of stoelen en de hele vloer is bedekt met een soort dennennaalden. Overal zitten groepjes Chamulanen, bezig met hun religieuze rituelen. Deze bestaan uit een combinatie van het plaatsen van vele gekleurde kaarsjes op de vloer, het reciteren van gebeden in een onverstaanbare taal, het drinken en uitspugen van de heilige drank Bosh en frisdranken als cola en sinas, wuiven met bladeren, blazen op fluitjes, en tenslotte het gebruikmaken van eieren en kippen om de kwade geesten/negatieve energieën weg te nemen. De kippen wordt hierbij uiteindelijk de nek omgedraaid. De wereld waarin we nu staan lijkt echt bizar. De combinatie van de ons bekende katholieke objecten als een kerkgebouw en heiligbeelden met tovenarij met kippen en flesjes frisdrank is surrealistisch. Ook hier rijzen er vooral weer veel vragen. Hoe overleeft deze religie in een ‘moderne’ buitenwereld waarmee toch volop contact lijkt te zijn? Hoe kan het dat we hier modern geklede jongeren zien die toch aan deze rituelen deelnemen? Is het hoge aantal toeristen in de kerk geen bewijs van ‘voldoen aan het beeld dat de toeristen graag willen zien’? Hoe kun je je vol overgave richten tot je goden en de daarbij behorende rituelen uitvoeren als er een meute toeristen mee staat te kijken? Kortom; hoe authentiek is de situatie die ons voorgehouden wordt?

Vol vragen keren we terug naar San Cristobal. Hier storten we ons ’s middags volop in het souvenir-aankoop-gewoel dat een geruststellende uitwerking blijkt te hebben. Ook de gezellige sfeer en het lekkere eten doen ons weer naar onze ongecompliceerde reiswereld terugkeren. Wanneer ik tenslotte bij een aankoop op de markt in plaats van het volledige wisselgeld ‘veinte pesos y una tortuga’ (twintig pesos en een knuffelschildpadje) –met moeite uitgesproken door een oud inheems omaatje dat temidden van een voddenbaal op haar marktkraam zit- terug krijg, is mijn dag weer goed!

groetjes Door en Gonnie

Naar Doortje in Mexico bellen kan nu wel heel goedkoop met HalloBuitenland.nl